Celem wprowadzenia tej teorii jest zarysowanie struktury różnych zdolności uczniów. Każdy uczeń postrzega dany problem przez pryzmat swoich dominujących talentów, np. gdy przedstawimy uczniom spot reklamowy i poprosimy o jego ocenę – uczeń uzdolniony matematycznie będzie wychwytywał z niego fragmenty związane z zależnościami logicznymi, uczeń uzdolniony językowo będzie wrażliwy na komunikat słowny, a uczeń uzdolniony plastycznie zwróci uwagę na grafikę. Przedstawiona poniżej teoria inteligencji wielorakiej przybliża różnorodność możliwych zdolności oraz różnice w odbiorze i postrzeganiu świata z nimi związane. Świadomość tych różnic daje możliwość przygotowania zajęć z uwzględnieniem wielorakich zdolności słuchaczy.
Gardner zaproponował teorię wielorakiej inteligencji, która postuluje istnienie ośmiu odrębnych zdolności:
INTELIGENCJA JĘZYKOWA
Odpowiada za umiejętność posługiwania się językiem, wzorami, symbolami, płynną mową i dobrym rozumieniem tekstu.
Osoba posiadająca dobrze rozwiniętą inteligencję językową będzie:
- uczyć się słuchając, pisząc, czytając, dyskutując
- nadawać znaczenie słowu pisanemu i mówionemu w toku przekonywania, zabawy, przekazywania informacji, tworzenia pojęć
- naśladować lingwistyczne cechy innych
- rozwijać własne zastosowania i sposoby rozumienia języka
- lepiej od innych posługiwać się słowem mówionym i pisanym, uważniej słuchać niż inni
INTELIGENCJA MATEMATYCZNO-LOGICZNA
Polega na sprawnym wykonywaniu obliczeń, a także operacji na abstrakcyjnych symbolach. Wraz ze zdolnościami językowymi składa się na to, co zwykle nosi nazwę inteligencji „akademickiej”, czyli takiej, która pomaga człowiekowi w odniesieniu sukcesu w trakcie formalnej edukacji.
Osoba posiadająca dobrze rozwiniętą inteligencję matematyczno – logiczną będzie:
- przejawiała zdolności do rozumienia i operowania abstrakcyjnymi symbolami, opisując znaczenie i funkcję konkretnych pojęć i obiektów
- posługiwała się we wczesnym stadium rozwoju pojęciami czasu, miejsca, ilości, liczby oraz dostrzegała związki przyczynowo – skutkowe
- celowała w rozwiązywaniu logicznych łamigłówek i konsekwentnym działaniu
- dostrzegała wewnętrzną strukturę różnych złożoności
- wykazywała uzdolnienia matematyczne, polegające na formułowaniu wniosków na podstawie szczątkowych informacji, gromadzenia dowodów, szacowania wielkości, tworzenia modeli, wysuwania hipotez, poszukiwała harmonii i porządku w swoim otoczeniu.
INTELIGENCJA MUZYCZNA
To umiejętność wytwarzania i rozumienia treści, których nośnikiem jest dźwięk. Osoba posiadająca inteligencję muzyczną będzie:
- rozróżniała układy dźwięków i czerpała przyjemność z eksperymentowania z nimi
- odczuwała zmiany brzmienia poszczególnych dźwięków i będzie zdolna wyodrębnić grę poszczególnych instrumentów
- reagowała na zmiany w muzyce zmianą własnego nastroju
- chętnie improwizowała i muzykowała, stosując różnego rodzaju dźwięki
- wykazywała zainteresowanie i zdolności do gry na instrumencie
- posiadała wyczucie rytmu
- interesowała się muzyką, poszukiwała własnych form i preferencji
INTELIGENCJA KINESTETYCZNA
To zdolność do rozwiązywania problemów związanych z ruchem i postawą ciała. Cechuje tancerzy, choreografów i sportowców, a także w mniejszym stopniu przeciętnych ludzi.
Wysoce rozwinięta inteligencja kinestetyczna objawia się poprzez:
- odbieranie wrażeń poprzez dotyk, ruch, kontakt fizyczny
- uczenie się w trakcie działań praktycznych
- wykazywanie dobrej koordynacji, poczucia czasu, równowagi, zręczności i wdzięku
- dbałość o rozwój fizyczny, stałe ćwiczenia
- demonstrowanie kreatywności poprzez ekspresję i ruch fizyczny, pozostawanie w ciągłym ruchu
INTELIGENCJA PRZESTRZENNA
To zdolność ułatwiająca orientację w przestrzeni, a także umożliwiająca wykonywanie operacji umysłowych na materiale wyobrażeniowo-przestrzennym. Dzięki tej zdolności możemy „myśleć obrazami”, a nie tylko słowami i abstrakcyjnymi symbolami.
Osoba posiadająca inteligencję przestrzenną będzie:
- dobrze sobie radziła z wykonywaniem i kontrolą ruchów własnego ciała w przestrzeni
- łatwo wyobrażała sobie pożądane sceny
- przejawiała zdolności do konstruowania, budowania oraz wymyślania obiektów trójwymiarowych
- znała działanie przełożeń, dźwigni, kół napędowych oraz ich wpływu na inne przedmioty
- uczyła się poprzez obserwowanie i tworzenie map pamięci
- przewidywała ruch przedmiotów np. piłki
- posiadała talent do interpretowania i sporządzania wykresów, map, pomocy wizualnych
INTELIGENCJA INTRAPERSONALNA
Polega na rozumieniu samego siebie, a zwłaszcza na rozróżnianiu własnych uczuć oraz nastrojów. Umożliwia osiągnięcie wysokiego stopnia samowiedzy i mądrości.
Osoby posiadające dobrze rozwiniętą inteligencję intrapersonalną będą:
- świadome swoich myśli, uczuć i emocji, potrafią je wyjaśnić
- podejmowały próby odpowiedzi na pytania filozoficzne
- miały dokładny obraz samego siebie
- żyły zgodnie z własnymi zasadami i przekonaniami
- doceniały rozwój wewnętrzny
- posiadały wysoką automotywację
- czerpały przyjemność z czasu poświęconego na refleksję
- chętnie czytały czasopisma i dzienniki
INTELIGENCJA INTERPERSONALNA
Jest zdolnością do rozumienia relacji międzyludzkich, a także cudzych uczuć, intencji, stanów psychicznych.
Inteligencja interpersonalna wyraża się poprzez zdolności do:
- postrzegania świata z różnych punktów widzenia
- nawiązywania, kształtowania i utrzymywania zróżnicowanych kontaktów z innymi ludźmi
- poznawania i rozumienia myśli, uczuć, poglądów i zachowań innych ludzi
- pracy w zespole i pozytywnego wpływania na jego dynamikę
- efektywnego komunikowania się werbalnego i pozawerbalnego
- słuchania, poznawania i reagowania na poglądy innych ludzi, wywierania wpływu na inne osoby
INTELIGENCJA TWÓRCZA
Jest zdolnością pozwalającą osobie na twórcze działania nie tylko o charakterze artystycznym. Jest zbiorem umiejętności i cech wrodzonych myślenia w nowatorski sposób. Inteligencja twórcza wyraża się poprzez:
- szybkie i łatwe radzenie sobie z nowymi sytuacjami, często nie dbając o szczegóły
- częste znajdowanie nietuzinkowych, oryginalnych rozwiązań i pomysłów (w tym innowacji)
- posługiwanie się intuicją i tworzenie nowych koncepcji (nie zawsze praktycznych)
- generowanie nowych pojęć lub ich nieoczekiwanych połączeń
- przedstawianie rzeczy w sposób, aby były jasne dla innych (czasami nawet wbrew logice)
